Article posté également dans le forum du Fare Vanaa ici [1].
L'auteur en est TKNui

Texte en tahitien sur une remise en question de la notion d'intelligence et de représentation de soi du māòhi ?

Ua tià mai taua i nià i teie fenua mā to taua māramarama e to taua ìte. E taata taua, e varua to taua, e māramarama pāpū tei roto ia taua Tātara anaè i te auraa o teie manaò, te vai ānei ra te māramarama i roto ia taua. E au ānei ra ia taua ia faarii na mua e māramarama to roto ia taua?

Eère taua i te mea faufaa òre. Eère taua i te paa. Eère hoì taua i te ànimara. E aha taua e vai ai i nià i te tiàraa taata, òia hoì, èi tiàraa hanahana aè i to te mau mea atoà o teie nei ao. Tei nià taua i te raau tupu, te ànimara e nee noa, te ànimara e horo noa, te ànimara e hopu na raro i te moana, te ànimara e rere noa. Aita taua i hamanihia ma te àvae puaa-horo-fenua a horo vitiviti ai taua mai taua ànimara horo vitiviti. Aita taua i haahia èi poa ià, a àu ai taua mai teie mau ànimara e hoehoe na raro i te ìriatai. Aita hoì e pererau to taua a rere ai taua mai te manu te huru. Ìnaha ra, te faahoro nei taua i te pereoo, te paoti nei taua i te pahi, te ori haere nei taua na nià i te manureva. Na teie mau mea e faaìte nei ia taua tei nià ihoa taua i te mau mea atoà o teie ao.

Ua àtutu te parau, aita taua te maòhi i fatu i te māramarama. E aha ia teie manaò i fā mai ai i teie ao no te haàfaufaa òre ia taua. No te aha hoì taua i manaò ai i te reira huru to taua, e aha hoì te faahiahia i roto i te reira huru manaò? Na vai taua i haapii i te reira mau huru manaò, e aha te tumu taua e vare ai i taua mau parau e haere mai nei e tuu ia taua i te vāhi pouri. Ua rau te faatororaa e vai ra, ua rau te faaturoriraa i roto i teie ao, ua moèhia ia taua i to taua tiàraa taata tupu, taata faufaa, taata varua. Ìnaha hoì, te vare noa ra taua eère taua i te mea faufaa, nahea teie huru manaò e matara ai, e taa roa atu ai i to taua huru mau? A taiò i te mau manaò e vai ra i nià i teie tahua.

E rave rahi mau parau i faahitihia e TKNui, o vau iho nei. O vau te pii nei ia ù iho nei o TKNui, e iòa pii i haapotohia no teie iòa o Tahunga Korero Nui. Teie te tātararaa. E tahuà vau. E parauhia ai au i to ù iho reo e TAHUNGA. Te auraa o teie taò e taata māramarama ia. Ua haapii i te mea a o mai ai te ìte i roto ia ù. Ua faatāmāa vau ia ù i te māa no te māramarama. Ua haere au i te haapiiraa, e rave rahi matahiti vau i tià ai i te fenua atea no te àpo mai i te ìte, a māramarama ai au i nià i te mau mea o teie ao. Te taahīraa mātamua teie no te fatu mai i te māramarama. Mea atea te toe. A pee noa mai na e ìte atu òe i te reira.
E taata òrero vau. E parauhia ai i to ù iho reo e KORERO. Te auraa ra o te taata ia o tei 'ī i te māramarama e o tei itoito i te hāmama i to na vaha, no te parau i te parau no roto mai i to na māramarama. Eère ia no te mea e māramarama hau aè to ù. E māramarama ra to ù, tià ra. Na tatou e faatitiàifaro, e auitaui i te manaò, to ù māramarama ia tuàti atu i to òe ra, ua hau atu ia te māramarama e roaa mai, a hau atu ai to taua ìte i muri iho.
NUI, te taò e pūòhu nei i to ù iòa. Ia parauhia e NUI, te auraa ra ua tahiti ia te faahiahia. Parau mau e riro ihoa tatou i te pohehae e te hinaaro i te patia i teie huru taata e faatietie nei ia na ma te parau e "Nui vau". E tiàraa teie no te Arii, no te feia tei hitihia i te mana. Eère roa atu vau i te taata mana, eère au i te taata faahiahia, tiàturi mai. Ia tapiri au i to ù nau iòa nei i te parau NUI, te auraa ra, ua horo vau i te tahi tiàraa e maraa ia ù. O te reira noa a NUIhia ai au, ua niu maoti au ia ù i nià i te tiàturiraa e te faaroo.

Tātararaa i te tāatoàraa o teie iòa piri. O TKNui - TeKa Nui - o te teà ia o te parau no roto mai i te māramarama. Te taa mai ra? E TEKA vau i te reko NUI. Èi aha taua e feruri noa. A taiò e a maramarama. Teie huru faanahoraa iòa, e faanahoraa matauhia e te mau tupuna. Mea huru taa è ta ratou faanahoraa i te mau mea e hāati nei ia ratou. Te vai ra tera peu ia ratou ia hiò òe i te mau mea o teie ao "èiaha e moèhia ia òe e Atua tei rahu i te reira". Ia hiò òe i te tahi mea, a feruri mā to varua, èiaha e tuu noa i te rima i nià a pohe òe i te maì. Ia vai te faatura i roto ia òe i te mau taime atoà, a roohia òe i te tahi tapu e ìno ai òe. Aita hoì taua i ìte i te auraa o te mau mea atoà.

Parau māramarama eère anei? Eère ra i te parau no te māramarama o te huru nunaa e àtutu nei to na parau i teie tau. Teie ā te tahi hiòraa. Ia haafatu te tahi o tatou mau maòhi i mutaa iho ra i to na fenua, eìta o ia e tuu noa i te tapaò moti, ua oti atu ai. E faatara o ia i to na àià mā te 'ārueraa i roto i ta na parau, mā te tūàti i te mau mea atoà e ìtehia ai te hanahanaha o to na fenua. Ua ìte tatou i te reira peu, e parauhia nei te "paripari fenua". A taiò mai i te faanahoraa o teie peu no maòhi roa mai i nià i teie rāveà 'āpī e parauhia nei te tahuauira. Ua faatara vau i to ù mouàuira o AORAI, to na vai o Vaitarere, to na òutu o Hitimure òre, to na tahua òreroraa o T'OMA, to na tahuà tiààu o Oviri i te puaavao, e tae noa atu i to na hūaai. Tei ò nei teie paripari fenuauira a pata tei iòa <a href"=http://www.aorai.com/forum/viewtopic.php?t=19" target="_blank">AORAI. Māramarama taa è ihoa to te mau tupuna, eère anei? E aha taua e faaturori ai i to taua manaò, ma te haafaufaa òre i ta taua iho, i to taua iho. Aita ta te papaa e faanahoraa mai teie te huru. Ua moè roa ratou i raro aè i te àuri, te ùrāna e te tāpau o ta ratou mau mauihaa. Aita e varua, aita e navenaveraa, aita e faahiahia hau atu i te faahiahia mauihaa. Aita mau ā e faaturaraa i te Atua, ìnaha aita e àrueraa to roto. Ua rahi ìno roa te faatietieraa i te iho taata, te hanahanaha aita i faahoìhia i te vahi no reira mai o ia. Òia hoì te hanahana, e māa ia na te Atua. Eère te reira i te māa na te taata. A hiò na taua i teie mahana, ua viivii te taata i te àmuraa i te māa e tano noa i te Atua. Ua faarahi te taata ia na, ua ùme ia na i te faito o te Atua. Ua tāhape roa o ia i te moti o te taata e ua àhu i te àuro, ua parahi roa o ia i nià i te terono o te Atua.

Àhiri na ra, e a ù hoa. Tei hea māramarama o ta òe e titau nei, a faatiho roa atu ai òe ia òe i mua i te aro o te Atua. O òe te taata o ta na i tuu i nià roa i te mau mea atoà. Ua òrure òe i te hau o to Atua no te faanaho mai i te pohe e te tāhitohito i roto i to òe oraraa. E aha teie māramarama o ta òe e hinaaro nei i te faatāmāa i ta òe huaai. Ia NUI mau ā òe, e tià ai. O te reira ihoa te parahiraa ta te Atua i faanaho mai no taua. O òe te tamaiti o ta na i poihere a tuu roa atu ai o ia ia taua i nià i te mau mea atoà. Teie nei ra, aita taua i NUI. Ua NOA taua. Ìnaha hoì, no te nuiraa mea titauhia te haèhaaraa, te faatura e te maramarama o te varua. Mauruuru i te taiòraa mai!