Article posté également dans le forum du Fare Vanaa ici.
L'auteur en est TKNui

Texte en tahitien sur une remise en question de la notion d'intelligence et de représentation de soi du māòhi ?

Ua tià mai taua i nià i teie fenua mā to taua māramarama e to taua ìte. E taata taua, e varua to taua, e māramarama pāpū tei roto ia taua Tātara anaè i te auraa o teie manaò, te vai ānei ra te māramarama i roto ia taua. E au ānei ra ia taua ia faarii na mua e māramarama to roto ia taua?

Eère taua i te mea faufaa òre. Eère taua i te paa. Eère hoì taua i te ànimara. E aha taua e vai ai i nià i te tiàraa taata, òia hoì, èi tiàraa hanahana aè i to te mau mea atoà o teie nei ao. Tei nià taua i te raau tupu, te ànimara e nee noa, te ànimara e horo noa, te ànimara e hopu na raro i te moana, te ànimara e rere noa. Aita taua i hamanihia ma te àvae puaa-horo-fenua a horo vitiviti ai taua mai taua ànimara horo vitiviti. Aita taua i haahia èi poa ià, a àu ai taua mai teie mau ànimara e hoehoe na raro i te ìriatai. Aita hoì e pererau to taua a rere ai taua mai te manu te huru. Ìnaha ra, te faahoro nei taua i te pereoo, te paoti nei taua i te pahi, te ori haere nei taua na nià i te manureva. Na teie mau mea e faaìte nei ia taua tei nià ihoa taua i te mau mea atoà o teie ao.

Ua àtutu te parau, aita taua te maòhi i fatu i te māramarama. E aha ia teie manaò i fā mai ai i teie ao no te haàfaufaa òre ia taua. No te aha hoì taua i manaò ai i te reira huru to taua, e aha hoì te faahiahia i roto i te reira huru manaò? Na vai taua i haapii i te reira mau huru manaò, e aha te tumu taua e vare ai i taua mau parau e haere mai nei e tuu ia taua i te vāhi pouri. Ua rau te faatororaa e vai ra, ua rau te faaturoriraa i roto i teie ao, ua moèhia ia taua i to taua tiàraa taata tupu, taata faufaa, taata varua. Ìnaha hoì, te vare noa ra taua eère taua i te mea faufaa, nahea teie huru manaò e matara ai, e taa roa atu ai i to taua huru mau? A taiò i te mau manaò e vai ra i nià i teie tahua.

E rave rahi mau parau i faahitihia e TKNui, o vau iho nei. O vau te pii nei ia ù iho nei o TKNui, e iòa pii i haapotohia no teie iòa o Tahunga Korero Nui. Teie te tātararaa. E tahuà vau. E parauhia ai au i to ù iho reo e TAHUNGA. Te auraa o teie taò e taata māramarama ia. Ua haapii i te mea a o mai ai te ìte i roto ia ù. Ua faatāmāa vau ia ù i te māa no te māramarama. Ua haere au i te haapiiraa, e rave rahi matahiti vau i tià ai i te fenua atea no te àpo mai i te ìte, a māramarama ai au i nià i te mau mea o teie ao. Te taahīraa mātamua teie no te fatu mai i te māramarama. Mea atea te toe. A pee noa mai na e ìte atu òe i te reira.
E taata òrero vau. E parauhia ai i to ù iho reo e KORERO. Te auraa ra o te taata ia o tei 'ī i te māramarama e o tei itoito i te hāmama i to na vaha, no te parau i te parau no roto mai i to na māramarama. Eère ia no te mea e māramarama hau aè to ù. E māramarama ra to ù, tià ra. Na tatou e faatitiàifaro, e auitaui i te manaò, to ù māramarama ia tuàti atu i to òe ra, ua hau atu ia te māramarama e roaa mai, a hau atu ai to taua ìte i muri iho.
NUI, te taò e pūòhu nei i to ù iòa. Ia parauhia e NUI, te auraa ra ua tahiti ia te faahiahia. Parau mau e riro ihoa tatou i te pohehae e te hinaaro i te patia i teie huru taata e faatietie nei ia na ma te parau e "Nui vau". E tiàraa teie no te Arii, no te feia tei hitihia i te mana. Eère roa atu vau i te taata mana, eère au i te taata faahiahia, tiàturi mai. Ia tapiri au i to ù nau iòa nei i te parau NUI, te auraa ra, ua horo vau i te tahi tiàraa e maraa ia ù. O te reira noa a NUIhia ai au, ua niu maoti au ia ù i nià i te tiàturiraa e te faaroo.

Tātararaa i te tāatoàraa o teie iòa piri. O TKNui - TeKa Nui - o te teà ia o te parau no roto mai i te māramarama. Te taa mai ra? E TEKA vau i te reko NUI. Èi aha taua e feruri noa. A taiò e a maramarama. Teie huru faanahoraa iòa, e faanahoraa matauhia e te mau tupuna. Mea huru taa è ta ratou faanahoraa i te mau mea e hāati nei ia ratou. Te vai ra tera peu ia ratou ia hiò òe i te mau mea o teie ao "èiaha e moèhia ia òe e Atua tei rahu i te reira". Ia hiò òe i te tahi mea, a feruri mā to varua, èiaha e tuu noa i te rima i nià a pohe òe i te maì. Ia vai te faatura i roto ia òe i te mau taime atoà, a roohia òe i te tahi tapu e ìno ai òe. Aita hoì taua i ìte i te auraa o te mau mea atoà.

Parau māramarama eère anei? Eère ra i te parau no te māramarama o te huru nunaa e àtutu nei to na parau i teie tau. Teie ā te tahi hiòraa. Ia haafatu te tahi o tatou mau maòhi i mutaa iho ra i to na fenua, eìta o ia e tuu noa i te tapaò moti, ua oti atu ai. E faatara o ia i to na àià mā te 'ārueraa i roto i ta na parau, mā te tūàti i te mau mea atoà e ìtehia ai te hanahanaha o to na fenua. Ua ìte tatou i te reira peu, e parauhia nei te "paripari fenua". A taiò mai i te faanahoraa o teie peu no maòhi roa mai i nià i teie rāveà 'āpī e parauhia nei te tahuauira. Ua faatara vau i to ù mouàuira o AORAI, to na vai o Vaitarere, to na òutu o Hitimure òre, to na tahua òreroraa o T'OMA, to na tahuà tiààu o Oviri i te puaavao, e tae noa atu i to na hūaai. Tei ò nei teie paripari fenuauira a pata tei iòa <a href"=http://www.aorai.com/forum/viewtopic.php?t=19" target="_blank">AORAI. Māramarama taa è ihoa to te mau tupuna, eère anei? E aha taua e faaturori ai i to taua manaò, ma te haafaufaa òre i ta taua iho, i to taua iho. Aita ta te papaa e faanahoraa mai teie te huru. Ua moè roa ratou i raro aè i te àuri, te ùrāna e te tāpau o ta ratou mau mauihaa. Aita e varua, aita e navenaveraa, aita e faahiahia hau atu i te faahiahia mauihaa. Aita mau ā e faaturaraa i te Atua, ìnaha aita e àrueraa to roto. Ua rahi ìno roa te faatietieraa i te iho taata, te hanahanaha aita i faahoìhia i te vahi no reira mai o ia. Òia hoì te hanahana, e māa ia na te Atua. Eère te reira i te māa na te taata. A hiò na taua i teie mahana, ua viivii te taata i te àmuraa i te māa e tano noa i te Atua. Ua faarahi te taata ia na, ua ùme ia na i te faito o te Atua. Ua tāhape roa o ia i te moti o te taata e ua àhu i te àuro, ua parahi roa o ia i nià i te terono o te Atua.

Àhiri na ra, e a ù hoa. Tei hea māramarama o ta òe e titau nei, a faatiho roa atu ai òe ia òe i mua i te aro o te Atua. O òe te taata o ta na i tuu i nià roa i te mau mea atoà. Ua òrure òe i te hau o to Atua no te faanaho mai i te pohe e te tāhitohito i roto i to òe oraraa. E aha teie māramarama o ta òe e hinaaro nei i te faatāmāa i ta òe huaai. Ia NUI mau ā òe, e tià ai. O te reira ihoa te parahiraa ta te Atua i faanaho mai no taua. O òe te tamaiti o ta na i poihere a tuu roa atu ai o ia ia taua i nià i te mau mea atoà. Teie nei ra, aita taua i NUI. Ua NOA taua. Ìnaha hoì, no te nuiraa mea titauhia te haèhaaraa, te faatura e te maramarama o te varua. Mauruuru i te taiòraa mai!